W fachowym piśmiennictwie pojawiają się różne definicje energii odnawialnej. Ich podstawowe elementy składowe są w większości zgodne: "energia odnawialna jest to energia uzyskiwana z naturalnych, powtarzających się procesów przyrodniczych; występujące formy energii odnawialnej wywodzą się bezpośrednio lub pośrednio z promieniowania słonecznego lub ciepła generowanego głęboko w Ziemi".

Do odnawialnych źródeł energii zalicza się energię promieniowania słonecznego, wody, zasobów geotermalnych, wiatru, biomasy (stałej i w stanie ciekłym) oraz biogazu. Niniejszy raport skupia się głównie na ostatnich z trzech wymienionych. Odnawialne źródła energii stanowią alternatywę tradycyjnych, nieodnawialnych nośników energii. Ich zasoby są praktycznie niewyczerpywalne.

Ponadto pozyskiwanie energii z OZE jest bardziej przyjazne środowisku naturalnemu i pozwala ograniczyć emisję szkodliwych substancji, zwłaszcza gazów cieplarnianych. Pod koniec 2008 roku łączna moc zainstalowana w energetyce odnawialnej w Unii Europejskiej wynosiła 64 949 MW, czyli o 15 % więcej niż w roku 2007.

Największy wzrost zainstalowanej mocy w stosunku do wszystkich innych technologii wytwarzania energii odnotowała energia wiatrowa - aż 43 % całej nowo zainstalowanej mocy (8 484 MW). Następnymi w kolejności wykorzystywanymi źródłami energii były: gaz - 6 932 MW (35 %), ropa naftowa - 2 495 MW (13 %), węgiel - 762 MW (4 %) oraz elektrownie wodne - 473 MW (2 %).

W starych krajach Unii istnieje duża dywersyfikacja źródeł wytwarzania i segmentacja rynku energii elektrycznej. Nawet Niemcy posiadające bogate złoża węgla, pozyskują niespełna 50 % energii elektrycznej z elektrowni cieplnych (48,03 % w 2006 r.). U naszego zachodniego sąsiada systematycznie wzrasta ilość energii elektrycznej wytwarzanej w elektrowniach olejowych, gazowych i niekonwencjonalnych.

Udział elektrowni gazowych i niekonwencjonalnych znacząco wzrósł w ostatnich latach również w Hiszpanii. W latach 2003-2006 ilość energii wytwarzanej w elektrowniach niekonwencjonalnych w Wielkiej Brytanii wzrosła ponad dwukrotnie. Mimo że oficjalne dane pochodzą sprzed blisko 3 lat, stanowią doskonałą ilustrację europejskich trendów.

Tabela 1. Zużycie energii pierwotnej (ogółem) i odnawialnej dla UE (25) i Polski [Mtoe]

W latach 2001 - 2006 udział energii ze źródeł odnawialnych w zużyciu energii pierwotnej ogółem w krajach Unii Europejskiej wzrósł o 1,2 % (z poziomu 5,8 do 7 %). W tym samym czasie, ten sam wskaźnik w Polsce zmienił się jedynie o 0,5 % (z 4,5 do 5 %) [Tabela 1]. W Polsce, pomimo wzrostu wykorzystywania odnawianych źródeł energii oraz planów uruchomienia po roku 2020pierwszych elektrowni jądrowych, głównym filarem gospodarki energetycznej jeszcze przez najbliższe dziesięciolecia pozostanie węgiel.

To właśnie zasoby tego surowca "będą pełnić rolę ważnego stabilizatora bezpieczeństwa energetycznego kraju, co ma szczególne znaczenie wobec uzależnienia polskiej gospodarki od importu gazu (w ponad 70 %) i ropy naftowej (w ponad 95 %)." Przyglądając się strukturze zużycia energii pierwotnej w Polsce, w latach 2003-2007, widać wyraźny procentowy wzrost udziału "pozostałych" nośników energii (z 2,91 % do 5,48 %) [Tabela 2].

To właśnie do tej kategorii zaszeregowane zostały źródła energii odnawialnej. Wzrost związany jest głównie z rosnącym zużyciem biomasy (i odpadów wysypiskowych) na cele grzewcze. Biomasa zajmuje ważną pozycję wśród wykorzystywanych w Polsce odnawialnych źródeł energii. Wykorzystywanie biomasy jest szansą nie tylko dla polskiego ciepłownictwa, ale również rolnictwa (pozwala tworzyć nowe miejsca pracy).

Biomasa otwiera przed Polską realną możliwość, aby wywiązać się z międzynarodowych porozumień dotyczących udziału energii odnawialnej w całkowitym zużyciu energii oraz redukcji emisji gazów cieplarnianych. W 2007 r. energia biomasy stałej stanowiła 91,3 % całej energii pozyskiwanej ze źródeł odnawialnych.

Kolejnymi, pod względem udziału w OZE, były: energia wodana (4,1 % udziału w pozyskaniu energii z OZE), biopaliwa ciekłe (2,2 %), biogazy (1,3 %), energia wiatru (0,9 %) i energia geotermalna (0,2 %). Odnotowano również niewielkie ilości energii pozyskanej z biodegradowalnych odpadów komunalnych (0,017 %) i energii promieniowania słonecznego uzyskiwanej z kolektorów słonecznych (0,007 %).8

Tabela 2. Zużycie energii pierwotnej w Polsce w latach 2003-20079

W ostatnich latach w Polsce energetyka odnawialna rozwijała się z dwóch zasadniczych powodów: konieczności sprostania dyrektywom UE wyznaczającym cele udziału zielonej energii elektrycznej i biopaliw na 2010 r. oraz systematycznemu wzrostowi cen konwencjonalnych nośników energii, co wpłynęło m.in. na rozwój produkcji zielonego ciepła z biomasy i z kolektorów słonecznych.

Dotychczas działania kolejnych rządów skupiały się w zasadzie tylko na implementacji dyrektyw UE. Ale warto tu zwrócić uwagę, że energetyka odnawialna rozwija się w Polsce z dużym poparciem społecznym. Większość Polaków zdecydowanie pozytywnie ocenia inicjatywy zmierzające do wzrostu wykorzystywania OZE. Działania na tym polu są postrzegane, jako jedna z najskuteczniejszych metod wpływających na ochronę klimatu [Wykres 1].

Na wysoki poziom akceptacji mają też wpływ coraz większe obawy związane z ewentualnym kryzysem energetycznym i jego skutkami [Wykres 2]. W 2008 roku odsetek osób deklarujących obawę o niekorzystny rozwój sytuacji w sektorze energetycznym był prawie 2 razy większy niż w roku 2006. Dwie piąte dorosłych Polaków bardzo obawiało się, że deficyt i wysokie ceny energii zakłócą równowagę światowej gospodarki. Tyle samo deklarowało, że boi się tego w średnim stopniu. Niewielki niepokój odczuwało 11 %,a tylko nieliczni nie mieli obaw.

Strach przed kryzysem przekłada się na akceptację rozwiązań, które mogą prowadzić do jego powstrzymania: ograniczenia zużycia energii oraz wykorzystywania alternatywnych źródeł. Polacy znacznie łatwiej akceptują te sposoby ograniczenia konsumpcji energii, które nie wiążą się ze wzrostem kosztów ich codziennego życia [Wykres 3].

Polacy zachęcając rząd do określonych działań pro-ekologicznych wykazują zrozumienie dla konieczności racjonalnego wykorzystywania energii oraz przestawienia się na alternatywne źródła jego pozyskiwania, co wpisuje Polskę w ogólnoświatowe trendy. W starych krajach Unii jest coraz więcej indywidualnych gospodarstw, które samodzielnie i aktywnie produkują cześć potrzebnej im energii (jako tzw. "prosumenci"), a dzięki nowoczesnym licznikom kontrolują również jej zużycie i związane z tym koszty.

 

Rozpowszechnienie takich postaw także w Polsce wydaje się niezwykle ważne, ponieważ około 60% energii zużywane jest przez indywidualnych odbiorców. Poszanowanie energii wykorzystywanej na "domowy użytek" może mieć w Polskich realiach zbawienny wpływ dla przeciążonych i niedoinwestowanych linii przesyłowych. Z takiej właśnie perspektywy ekologizacji i decentralizacji systemów energetycznych oraz zbliżenia mocy wytwórczych do odbiorców warto popatrzeć na społeczną akceptację inwestycji w energetykę odnawialną, prowadzonych zarówno przez nowych i niezależnych producentów energii jak i tych korporacyjnych.

Powyższy  tekst stanowi fragment raportu "Inwestycja w przyszłość. Rynek energetyki odnawialnej w Polsce. Planowane inwestycje w latach 2009-2011".

Rachelski & Wspólnicy

Kancelaria Prawnicza s.k.