Obraz i perspektywy rozwoju rynku Private Equity- raport

[06.08.2008] Zainteresowanie inwestycjami Private Equity rośnie. Inwestycje w perspektywiczne przedsiębiorstwa to nie tylko forma lokowania wolnych aktywów, czy inwestycyjna alternatywa w okresie dekoniunktury, ale szansa dla firm poszukujących kapitału na nieskrępowany i dynamiczny rozwój.

I. Charakterystyka rynku Private Equity

Zainteresowanie inwestycjami Private Equity rośnie nie tylko ze względu na niezależność od wahań rynków publicznych. Inwestycje w perspektywiczne przedsiębiorstwa to dzisiaj najefektywniejsza forma lokowania wolnych aktywów, natomiast dla firm poszukujących kapitału to szansa szybkiego pozyskania środków na nieskrępowany i dynamiczny rozwój. Private Equity definiowany jest jako inwestycja kapitałowa wysokiego ryzyka w spółki niepubliczne.

Głównym celem inwestycji private equity (PE) jest wzrost wartości spółki portfelowej, który może być wygospodarowany m. in. poprzez restrukturyzację spółki, akwizycje, sprzedaż niepotrzebnych aktywów, sfinansowanie dynamicznego wzrostu czy też realizację dyskonta jakie różnicuje wyceny spółek publicznych i niepublicznych.

Fundusze PE starają się w sposób aktywny zwiększać wartość przedsiębiorstw portfelowych, aby ich odsprzedaż (dezinwestycja), która zwyczajowo następuje po 3-5 latach od momentu zakupu, przyniosła znaczne zyski. Długofalowa perspektywa inwestycji umożliwia inwestorowi wyjście z projektu w optymalnym momencie.

Jedną z form inwestycji PE są inwestycje Venture Capital (VC). Są to inwestycje dokonywane we wczesnych stadiach rozwoju firm, a niekiedy wręcz na etapie pomysłu na biznes. Ryzyko towarzyszące tym przedsięwzięciom jest trochę wyższe niż w przypadku spółek rozwiniętych jednak potencjalna stopa zwrotu jest teoretyczne nieograniczona. Flagowym przykładem inwestycji Venture Capital jest rozwój firmy Google.

Co do zasady, interesy funduszy PE są zgodne z interesami pozostałych udziałowców/akcjonariuszy. Obie strony dążą do wzrostu wartości przedsiębiorstwa nie tylko poprzez maksymalizację wyników finansowych lecz także m. in. poprzez wprowadzenie ładu korporacyjnego, wsparcie przedsiębiorstwa wewnętrznymi zasobami know-how funduszu czy stosowanie klarownej polityki informacyjnej w spółce wobec innych inwestorów oraz zewnętrznych uczestników rynku finansowego.

Wszystkie te elementy uzupełniają się i są składową wymiernego wyniku jakim jest wycena przedsiębiorstwa przez rynek (wartość akcji na giełdzie). Zwyczajowo fundusze sprawują nadzór właścicielski nad spółką z poziomu Rady Nadzorczej, choć zdarza się również prowadzenie spraw bieżących podmiotu (np. poprzez delegowanie przedstawiciela funduszu jako członka zarządu ds. finansowych).

Można pokusić się o stwierdzenie, że fundusze PE rywalizują z inwestorami giełdowymi o dostarczenie finansowania szybko rosnącym spółkom. Dla funduszy PE korzystniejszy jest okres dekoniunktury, gdyż stanowią one alternatywę dla pozyskania finansowania przez giełdę a właściciele spółek i inwestorzy pomimo wysokiego ryzyka chętniej korzystają z ich rozwiązań.

Wysokie ryzyko nie oznacza oczywiście, że nie można robić dobrych inwestycji. Zarządzający funduszami muszą jednak pamiętać o tym, aby przed inwestycją "odrobić pracę domową" i dbać o dobro wszystkich podmiotów zaangażowanych w projekt.

II. Inwestycje Private Equity a wzrost gospodarczy

Na dojrzałych rynkach finansowych segment Private Equity pełni istotną funkcję wspomagając rozwój gospodarki danego kraju. Ogólnie przyjętym wskaźnikiem penetracji kapitału podwyższonego ryzyka (bo za taki należy uznać kapitał Private Equity) jest stosunek dokonanych inwestycji do poziomu krajowego PKB. Na podstawie danych EVCA (European Venture Capital Association) należy przyjąć, iż średni europejski poziom wskaźnika poziomu inwestycji jako % PKB wynosi 0,5 %.

Wśród krajówo największej aktywności tej formy inwestowania są Szwecja (1,4 %) oraz Wielka Brytania (1,2%). Dla Polski wskaźnik ten przybiera wartość 0,1 % podczas gdy dla porównywalnych względem poziomu rozwoju gospodarczego Czech - 0,3 %. Dane te obrazują znaczny potencjał rozwoju polskiego rynku Private Equity, w szczególności wobec aspiracji Warszawy jako centrum finansowego Europy Centralnej.

W wartościach bezwzględnych rynek brytyjski jest największym rynkiem funduszy typu PE w Europie (33 %). Na drugim miejscu znajduje się Francja a na trzecim Niemcy. Największym inwestorem na rynku europejskich funduszy PE/VC są fundusze emerytalne, głównie z USA, Wielkiej Brytanii
i Francji.

Udział inwestycji PE jako odsetek PKB w wybranych państwach europejskich w 2006 r.

III. Aktualny obraz rynku w Polsce

Rok 2007 był udany dla funduszy inwestycyjnych Private Equity/Venture Capital (PE/VC). Według badania przeprowadzonego przez European Private Equity and Venture Capital Association (EVCA), inwestycje funduszy w Polsce wyniosły 747 mln EUR w 2007 roku, a więc przeszło dwukrotnie więcej niż w 2006 roku, kiedy to suma inwestycji ledwo przekroczyła 300 mln EUR.

Przeważająca większość inwestycji trafiła do spółek dojrzałych. Wykupy i refinansowanie pochłonęły przeszło 80% środków, czyli 612 mln EUR. Pozostałą część środków (134 mln EUR) przeznaczono na inwestycje Venture Capital, obejmujące finansowanie spółek we wczesnych etapach rozwoju: zasiew, start i ekspansja. Napływ nowych kapitałów do funduszy w Europie Środkowo-Wschodniej był rekordowo wysoki w 2007 roku.

Według szacunków PSIK firmy PE/VC pozyskały przeszło 3.3 mld EUR na nowe inwestycje, o ponad 1 mld EUR więcej niż w roku ubiegłym (niecałe 2.3 mld EUR w 2006 roku).

Przeważająca większość kapitałów zebranych przez fundusze PE/VC w Europie Środkowo-Wschodniej (CEE) jest przeznaczona na inwestycje w całym regionie bez wskazania na konkretne kraje. W CEE napływ nowych kapitałów do funduszy był rekordowo wysoki w 2007 roku.

Kilku kluczowych graczy PE/VC ogłosiło utworzenie nowych funduszy, wśród nich: Mid Europa Partners (największy fundusz w CEE z kapitałem 1.5 mld EUR), AIG Capital Partners (520 mln EUR), Riverside (315 mln EUR), Argus Capital Partners (263 mln EUR), Południowo-Wschodni Fundusz Europejski SigmaBleyzer (250 mln EUR), SGAM (156 mln EUR), GED (150 mln EUR), Mezzanine Management Central Europe (100 mln EUR) oraz Krokus PE (100 mln EUR).

W 2007 roku w Polsce dominowały inwestycje w późnych fazach rozwoju przedsiębiorstw. Wykupy i refinansowanie wyniosły 80% wszystkich inwestycji. Należy również zaznaczyć, że większość inwestycji na polskim rynku dokonywana jest przez fundusze z zagranicy.

Podział inwestycji pod względem etapu rozwoju spółki

*w mln EUR*	*Kwota inwestycji*	%	*Liczba spółek*	%
Zasiew	2.5	0.3	4	6.9
Start-up	1.1	0.1	4	6.9
Ekspansja	129.6	17.4	20	34.5
Restrukturyzacja	1.3	0.2	1	1.7
Wykupy i refinansowanie	612.0	82.0	29	50.0
Inne	0.0	0.0	0	0.0
*Razem*	*746.6*	*100.0*	58	*100.0*

Jeśli chodzi o strukturę branżową inwestycji PE/VC w Polsce, to w 2007 roku największym zainteresowaniem cieszyły się spółki z sektorów produkcji i dystrybucji dóbr konsumpcyjnych oraz produkcji dla biznesu. Fundusze zrealizowały w tych sektorach odpowiednio 140 mln EUR i 138 mln EUR (na inwestycje w tych dwóch sektorach przeznaczono łącznie 38% ogółu zainwestowanych środków). Dużym zainteresowaniem cieszyły się także spółki z sektora usług finansowych, w które zainwestowano 132 mln EUR, czyli 18% ogółu środków. Wśród inwestycji Venture Capital dominowały spółki energetyczne i surowcowe. Fundusze zrealizowały w tym sektorze inwestycje o wartości 62 mln EUR, czyli 46% ogółu środków przeznaczonych na inwestycje typu Venture. Dużym zainteresowaniem ponadto cieszyły się spółki z branży produkcji dla biznesu oraz usług finansowych, zainwestowano w nie odpowiednio 30 mln EUR (22% ogółu wartości inwestycji Venture) oraz 22 mln EUR (16% ogółu wartości inwestycji Venture).

Według danych EVCA w 2007 roku fundusze wyszły z 30 polskich spółek, sprzedając akcje o wartości początkowej 164 mln EUR, z czego wyjścia ze spółek dojrzałych wyniosły 138 mln EUR (84% wartości wyjść ogółem). Należy zaznaczyć, iż najpopularniejszą metodą (52% wartości dezinwestycji w przypadku transakcji Venture oraz 60% wykupów) była sprzedaż innemu funduszowi PE/VC. Na drugim miejscu uplasowały się: sprzedaż inwestorowi strategicznemu - wśród wyjść z inwestycji Venture (24% wartości) i zwrot pożyczki (15% wartości) - wśród wyjść z wykupów.

. Dezinwestycje w Polsce w 2007 roku.

Polską coraz bardziej zaczęły interesować się globalne fundusze, np. The Carlyle Group, Bridgepoint, CVC i Warburg Pincus. Poszukują one dużych transakcji (minimalna wartość rozważanych projektów to ok. 100 mln EUR), a kilka z nich otworzyło w 2007 roku swoje biura w Polsce, m.in. Bridgepoint, 3i i The Carlyle Group.

Należy zauważyć, że na rynku brakuje polskich źródeł zasilania w kapitał. W Polsce ze źródeł krajowych pozyskano jedynie 3,8 proc. kapitału. Wśród największych transakcji ogłoszonych przez fundusze w ciągu ostatnich 18 miesięcy na rynku polskim należy wymienić:

- podpisanie przez Polish Enterprise Fund VI, fundusz zarządzany przez Enterprise Investors, umowy, na podstawie której zainwestuje 35 milionów EUR w PharmaSwiss SA, największą w Europie Środkowej i Wschodniej firmę farmaceutyczną obsługującą międzynarodowe koncerny w zakresie sprzedaży, rejestracji i marketingu ich leków (maj 2008);

- podpisanie przez Advent International warunkowej umowy sprzedaży firmy Bolix - wiodącego polskiego producenta systemów elewacyjnych i dociepleń - na rzecz Berger Paints India Ltd, jednego z największych indyjskich producentów farb (kwiecień 2008);

- zawarcie przez Mid Europa Partners porozumienia o przejęciu do 100 % udziałów w Centrum Medycznym LIM Sp. z o.o. od grupy inwestorów - założycieli (kwiecień 2008);

- przejęcie większościowego pakietu udziałów w firmie ochroniarskiej Skorpion przez SGAM Eastern Europe Fund (luty 2008);

- nabycie przez MCI Management SA od CMM Sp. z o.o. spółki Microtech International Ltd. sp. z o.o. (styczeń 2008);

- nabycie przez SGAM Eastern Europe Fund ponad 80% udziałów w spółce Fornetti Wrocław, producenta wyrobów cukierniczo-piekarniczych (grudzień 2007);

- podpisanie przez spółkę zależną od GML, udziałowca GTS Central Europe, umowy sprzedaży 100% akcji w GTS CE z konsorcjum funduszy złożonym z Columbia Capital, M/C Venture Partners oraz Innova Capital (grudzień 2007);

- transakcję objęcia przez Bridgepoint większościowego pakietu udziałów w CTL Logistics S.A. - największej prywatnej firmie logistycznej w Polsce działającej w obszarze transportu kolejowego (listopad 2007);

- nabycie przez fundusze zarządzane przez Innova Capital od amerykańskiego banku GE Investment pakietu 60% akcji spółki Expander (listopad 2007);

- przejecie przez fundusze zarządzane przez Innova Capital pakietu 81,1% akcji w Banku Współpracy Europejskiej (BWE) (maj 2007).

IV. Perspektywy rozwoju rynku Private Equity

W 2007 roku wartość inwestycji funduszy PE / VC na rynku polskim wzrosła o około 150% w stosunku do 2006 roku. Wzrosła również wartość kapitału, jakim dysponują fundusze Private Equity. W naszym regionie na inwestycje jest przygotowana kwota ponad 3 mld EUR. W poprzednich latach największym zainteresowaniem funduszy cieszyły się firmy z sektorów produkcji i dystrybucji dóbr konsumpcyjnych, produkcji dla biznesu oraz usług finansowych.

Trudno się spodziewać, aby w kolejnych latach struktura sektorowa inwestycji uległa znaczącej zmianie (choć po ubiegłorocznych inwestycjach funduszu MidEuropa Partners do listy preferowanych sektorów można dodać także prywatne usługi medyczne).

Większych zmian można się spodziewać prawdopodobnie jeżeli chodzi o rodzaje przeprowadzanych transakcji. W ostatnich latach niskie stopy procentowe oraz chęć banków do współuczestniczenia w finansowaniu projektów Private Equity zachęcała do przeprowadzania wykupów lewarowanych (LBO). Po wybuchu kryzysu kredytowego na rynku amerykańskim banki nie tylko w Stanach, ale także w Europie znacznie przykręciły kurek z kredytami.

Co więcej wzrost oprocentowania oraz mniej optymistyczne prognozy co do tempa rozwoju gospodarki powodują, że fundusze ostrożniej podchodzą do obciążania cash flow przejmowanych spółek odsetkami od kredytów.

Fundusze Private Equity koncentrują się obecnie na przejęciach uzupełniających do ich bieżących inwestycji; przykładem mogą być transakcje funduszu Penta i przejęcie przez nią spółek mięsnych działających na Węgrzech i na Słowacji, przejęcie Centrum Medycznego Lim przez MidEuropa Partners lub też zakup przez spółkę zależną Enterprise Investors rumuńskiej firmy Simcor Oradea.

Spadające wyceny spółek giełdowych mogą zachęcać do przeprowadzania transakcji P2P (ang. Public to Private), czyli wykupu większościowego pakietu akcji spółki giełdowej oraz wycofania jej z obrotu publicznego. Jeżeli niskie kursy akcji utrzymają się jeszcze przez kilka miesięcy, to ceny po których trzeba ogłosić wezwanie (ustalane na podstawie cen akcji za ostatnie sześć miesięcy) mogą być na tyle niskie, że fundusze zdecydują się podjąć ryzyko związane z ewentualnym niepowodzeniem transakcji.

Przejęcie spółki publicznej ma dla funduszu kilka zalet w stosunku do inwestycji w spółkę niepubliczną: precyzyjną wycenę (wyznaczoną przez kurs akcji na giełdzie), ograniczone ryzyko znalezienia "trupów w szafie" (spółki publiczne mają obowiązek regularnego raportowania okresowych wyników finansowych oraz informowania o kluczowych zdarzeniach) oraz obowiązujące w wielu spółkach zasady ładu korporacyjnego.

Chwilowe spowolnienie inwestycji Private Equity związane z tym, że sprzedający często nie pogodzili się jeszcze z niższymi wycenami, a kupujący zastanawiają się, czy nie można kupić jeszcze taniej, powinno być przejściowe. Liczba oraz wartość transakcji powinna wzrosnąć. Do naszego regionu Europy cały czas napływają nowi gracze zarówno z USA jak i Europy Zachodniej. Kryzys finansowy na rynkach dojrzałych może zachęcić globalne fundusze PE do wejścia na rynki wschodzące, w tym Europy Centralnej.

W porównaniu z Europą Zachodnią mnożniki transakcyjne uzyskiwane w Europie Środkowej są cały czas niższe, a konkurencja wśród inwestorów jest mniejsza. Dla dużych funduszy Private Equity inwestycja na poziomie pojedynczego kraju (nawet jeżeli będzie to lider jakiegoś segmentu w krajowym rynku) może być mało atrakcyjna ze względu na małą skalę. Z tego względu można spodziewać się pojawienia transakcji regionalnych gdzie inwestor finansowy będzie kupował czołowego gracza już nie poziomie krajowym, ale regionalnym.

Z ankiet przeprowadzanych wśród inwestorów finansowych wynika, że zarządzających funduszami Private Equity cechuje ostrożny optymizm. Spowolnienie na rynku, które obecnie się pojawiło nie powinno być długotrwałe. W perspektywie najbliższych kilku lat wielkość rynku (rozumianego jako wartość przeprowadzonych inwestycji) powinna wzrosnąć.

[Na podst. raportu Secus]