Komu należy złożyć pełnomocnictwo?
Nie ma jasnych wytycznych, czy oświadczenie woli mocodawcy powinno być złożone pełnomocnikowi, czy może być złożone osobie, z którą pełnomocnik ma dokonać czynności prawnej czy też swoje oświadczenie mocodawca może skierować do nieoznaczonego kręgu odbiorców. Patrząc z punktu widzenia osoby, która udziela pełnomocnictwa, najbezpieczniej dla niej jest złożyć takie oświadczenie zarówno pełnomocnikowi, jak i osobie, z którą przez pełnomocnika czynność prawna będzie dokonywana.
Jaką formę powinno mieć pełnomocnictwo?
Pełnomocnictwo najczęściej bywa udzielane poprzez sporządzenie pisemnego dokumentu. Prawo polskie nie zabrania jednak udzielenia pełnomocnictwa w sposób dorozumiany. Podstawę konkludentnego udzielenia pełnomocnictwa stanowi art. 60 Kodeksu cywilnego, w myśl którego każde oświadczenie woli może być złożone poprzez jakiekolwiek zachowanie, wyrażające tę wolę w sposób dostateczny, w tym również w formie elektronicznej. Jednak zarówno sam Kodeks cywilny, jak i przepisy innych ustaw przewidują od tej zasady pewne odstępstwa. Art. 99 § 1 KC przewiduje, iż udzielenie pełnomocnictwa do dokonania czynności prawnej, dla ważności której potrzebna jest szczególna forma, powinno nastąpić w takiej samej formie.
Powyższy przepis odnosi się do pełnomocnictwa do czynności prawnych, dla których forma szczególna została zastrzeżona pod rygorem nieważności. I tak na przykład pełnomocnictwo do zbycia nieruchomości, dla której to czynności kodeks cywilny przewiduje formę aktu notarialnego, powinno zostać udzielone w formie aktu notarialnego pod rygorem nieważności. Istnieje także osobna norma dotycząca pełnomocnictwa ogólnego - art. 99 § 2 KC wymaga formy pisemnej zwykłej pod rygorem nieważności dla tego typu pełnomocnictwa.
Poza przepisami Kodeksu cywilnego, formy pisemnej zwykłej (pod rygorem nieważności) wymaga pełnomocnictwo udzielone przez wspólnika spółki z o.o. do uczestniczenia w zgromadzeniu wspólników oraz wykonywania prawa głosu (art. 243 § 2 KSH), jak również pełnomocnictwo udzielone przez akcjonariusza do uczestniczenia i wykonywania prawa głosu na walnym zgromadzeniu spółki akcyjnej (art. 4121 KSH). Takiej formy wymaga także pełnomocnictwo udzielone przez dyrektora przedsiębiorstwa państwowego (art. 51 ust. 2 ustawy o przedsiębiorstwach państwowych). Formy pisemnej z podpisem urzędowo poświadczonym wymagają pełnomocnictwa do złożenia oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku oraz pełnomocnictwo do zawarcia małżeństwa.
Jaką formę powinna mieć prokura?
Jeśli chodzi o formę udzielenia prokury (jako szczególnego rodzaju pełnomocnictwa, udzielanego przez przedsiębiorcę, który podlega wpisowi do rejestru), obecna regulacja zawarta w art. 1092 § 1 KC rozwiewa szereg dotychczasowych wątpliwości doktrynalnych. Artykuł zastrzega dla udzielenia prokury pod rygorem nieważności formę pisemną. Ponadto wyłącza zastosowanie do prokury art. 99 § 1 KC.
Należy mieć na uwadze także art. 1093 KC, który ze względu na ochronę podstawowych interesów przedsiębiorcy ogranicza zakres prokury, nakładając obowiązek udzielenia pełnomocnictwa do poszczególnych czynności, związanych ze zbyciem przedsiębiorstwa oraz z dokonaniem czynności prawnej, na podstawie której następuje oddanie go do czasowego korzystania oraz do zbywania i obciążania nieruchomości. Tak więc prokurent w powyższej sytuacji będzie musiał uzyskać status pełnomocnika.
Kiedy należy wpisać pełnomocnika do rejestru?
Istnieją sytuacje, kiedy w celu ujawnienia udzielonych pełnomocnictw, należy wpisać je do rejestru. Obowiązek dokonania wpisy spoczywa na mocodawcy. Zgodnie z art. 1098 KC udzielenie i wygaśnięcie prokury powinno być zgłoszone przez przedsiębiorcę do rejestru przedsiębiorców. Zgłaszając udzielenie prokury przedsiębiorca powinien określić jej rodzaj (prokura łączna bądź oddzielna czy też oddziałowa), wskazując sposób jej wykonywania, jeśli jest to prokura łączna.
Obowiązek wpisu udzielonego pełnomocnictwa do Krajowego Rejestru Sądowego przewiduje art. 51 ust. 3 ustawy o przedsiębiorstwach państwowych. Jednak przepis ten nie wymaga ujawnienia w rejestrze pełnomocnictwa do dokonywania poszczególnych czynności oraz ustanawiania pełnomocników procesowych. Niewpisanie pełnomocnika do rejestru nie wpływa na ważność udzielonego mu pełnomocnictwa ani na ważność dokonanej przez niego czynności.
Czy pełnomocnik może ustanowić dalszych pełnomocników?
Pełnomocnictwo jest stosunkiem prawnym opartym na zaufaniu mocodawcy do osoby pełnomocnika. W związku z tym kodeks cywilny przewiduje w art. 106 generalną zasadę, zabraniającą pełnomocnikowi podstawiania w swoje miejsce innej osoby, bez wiedzy i zgody swojego mocodawcy. Ustalenie dalszych pełnomocników (substytutów) jest dopuszczalne tylko wtedy, gdy umocowanie takie wynika: 1) z treści pełnomocnictwa 2) z ustawy 3) ze stosunku prawnego.
Substytut działa w imieniu mocodawcy, ze skutkiem dla niego. Zakres umocowania substytuta może być węższy bądź pokrywać się z zakresem umocowania pełnomocnika głównego. Pełnomocnik główny, który zastępuje swoje działanie działaniem osoby substytuta, dokonuje tego w ramach pierwotnego umocowania, określając jednocześnie zakres umocowania substytuta. Pełnomocnictwo substytucyjne może być przez mocodawcę odwołane, nawet z pominięciem pełnomocnika głównego. Ponieważ pozycja substytuta jest taka sama jak każdego pełnomocnika, zastosowanie do niego będą miały wszystkie przepisy dotyczące pełnomocnictwa.
Treści dostarcza Kancelaria Prawnicza Rachelski & Wspólnicy
