Teza

Wniosek właściciela nieruchomości o ustanowienie służebności przesyłu za odpowiednim wynagrodzeniem (art. 305 par. 2 k.c.) przerywa bieg terminu zasiedzenia tej służebności.

Stan faktyczny

Polskie Sieci Elektroenergetyczne Operator S.A. (wnioskodawca) wniósł o stwierdzenie, że nabył przez zasiedzenie służebność przesyłu na nieruchomości uczestnika postępowania-MM. Z kolei MM wnosząc o oddalenie wniosku, zarzucił, że doszło do przerwania biegu terminu zasiedzenia. Przed jego upływem - 30 stycznia 2009 r., złożył on bowiem w sądzie wniosek na podstawie art. 305 par. 2 k.c. o ustanowienie służebności przesyłu za wynagrodzeniem. Sąd rejonowy stwierdził, że wnioskodawca nabył z dniem 16 września 2009 r. w drodze zasiedzenia służebność przesyłową.

Przy rozpoznawaniu apelacji uczestnika postępowania sąd okręgowy przedstawił Sądowi Najwyższemu zagadnienie prawne. Chodziło o rozstrzygnięcie, czy wniosek właściciela nieruchomości, na której posadowione są urządzenia przesyłowe, o ustanowienie służebności przesyłu za odpowiednim wynagrodzeniem, złożony w trybie art. 305 par. 2 kc. w związku z art. 305 k.c. przerywa bieg zasiedzenia służebności przesyłu na rzecz przedsiębiorcy, którego własność te urządzenia stanowią.

Sąd Najwyższy przypomniał, że zgodnie z art. 305 k.c., do służebności przesyłu stosuje się odpowiednio przepisy o służebnościach gruntowych - w tym art. 292 k.c. przewidujący możliwość nabycia służebności gruntowej przez zasiedzenie. Stosownie do art. 292 zd. drugie w zw. z art. 3O5 kc. do zasiedzenia służebności przesyłu stosuje się odpowiednio przepisy o zasiedzeniu nieruchomości, a zgodnie z art. 175 lcc. do biegu terminu zasiedzenia stosuje się odpowiednio przepisy o biegu terminu przedawnienia - w tym art. 123 par. 1 pkt I k.c. Stanowi on, że bieg terminu przedawnienia (zasiedzenia) przerywa się przez każdą czynność przed sądem lub innym organem powołanym do rozpoznania spraw lub egzekwowania roszczeń danego rodzaju albo przed sądem polubownym, przedsięwziętą bezpośrednio w celu dochodzenia lub ustalenia albo zaspokojenia lub zabezpieczenia roszczenia.

Zdaniem Sądu Najwyższego - właściciel występujący do sądu przeciwko posiadaczowi służebności przesyłu na podstawie art. 3052 par. 2 lcc. z żądaniem ustanowienia służebności przesyłu za wynagrodzeniem przejawia aktywność, podkreślając w ten sposób, że jest właścicielem nieruchomości i korzysta ze swego prawa własności, chcąc uregulować zgodnie ze swoją wolą sposób z niej korzystania. Nie można więc mówić tu o właścicielu, który nie interesuje się przedmiotem swojej własności. Przeciwnie - chce on zamanifestować, że jest właścicielem i odzyskać pełnię praw właścicielskich, w tym prawo do decydowania o sposobie uregulowania stosunków prawnorzeczowych na swojej nieruchomości.

Takie jego działanie zmierza też do zmiany rodzaju posiadania posiadacza służebności - z posiadania nieruchomości w zakresie służebności przesyłu, które posiadacz wykonywał dla siebie, niezależnie od woli właściciela nieruchomości, na posiadanie służebności zgodne z wolą właściciela. I choć posiadanie w zakresie służebności gruntowej jest formalnie zawsze posiadaniem zależnym, jako odnoszące się do innego prawa niż prawo własności, to jednak posiadanie takie może być wykonywane samodzielnie, niezależnie od woli właściciela nieruchomości i jako takie prowadzić do zasiedzenia służebności albo być posiadaniem wykonywanym zgodnie z wolą właściciela.

Zgłoszenie przez właściciela żądania na podstawie art. 305 par. 2 k.c. prowadzi do zmiany świadomości posiadacza, który nie może już twierdzić, że jego posiadanie służebności jest samodzielne i właściciel go nie kwestionuje. Zmienia się zatem rodzaj posiadania posiadacza służebności. Przede wszystkim jednak uwzględnienie przez sąd zgłoszonego na podstawie art. 305 par. 2 k.c. żądania ustanowienia służebności przesyłu za wynagrodzeniem wyłącza możliwość nabycia w przyszłości przez posiadacza służebności przesyłu w drodze zasiedzenia. Jest to więc czynność właściciela, która potencjalnie może pozbawić posiadacza możliwości zasiedzenia służebności.

Jako taka jest niewątpliwie czynnością przedsięwziętą bezpośrednio w celu dochodzenia swoich praw przez właściciela nieruchomości, który dąży do uregulowania służebności przesyłu na własnych warunkach.

Uchwala SN z 21 stycznia 2011 r., sygn. akt Iii CZF"124/1O

OPRACOWAŁA
Teresa Siudem

OPINIA
Marcin Jasińki, radca prawny w Kancelarii Gide Loyrette Nouel:

We wstępnych rozważaniach dotyczących rozpatrywanego zagadnienia prawnego SN zwrócił uwagę na specyfikę regulacji prawnej dotyczącej biegu terminu zasiedzenia służebności. Polega ona na tym, iż bieg tego terminu nie jest regulowany wprost przez jeden przepis kc.. ale przez kilka przepisów odsyłających do odpowiedniego stosowania innych przepisów kc., a mianowicie art. 292. 175 oraz 123 par. 1 pkt I k.c. Zgodnie z SN. stosując odpowiednio do biegu terminu zasiedzenia służebności przesyłu przepisy wskazane powyżej, należy uwzględnić specyfikę każdej z instytucji, której one dotyczą, oraz specyfikę służebności przesyłu.

Celem instytucji przerwania biegu zasiedzenia jest uniemożliwienie posiadaczowi zasiedzenie własności nieruchomości lub innego prawa w stosunku do nieruchomości, w związku z powyższym powództwo lub wniosek, o którym mowa wart. 123 par. 1 pkt 1 kc., powinno być ukierunkowane na osiągnięcie tego celu. Jeżeli więc właściciel składa wniosek o ustanowienie służebności przesyłu za wynagrodzeniem, to niewątpliwie podejmuje on działania skierowane na podkreślenie, że korzysta on ze swego prawa własności. Nie pozostając biernym, właściciel wykazuje chęć uregulowania sposobu korzystania z nieruchomości winny sposób, niż wynikałby wskutek zasiedzenia służebności.

W przypadku uwzględnienia przez sąd żądania, o którym mowa w art. 305 par. 2 kc., ustanowienie służebności przesyłu dokonuje się zgodnie z wolą właściciela, na warunkach przez niego określonych. Wobec powyższego w opinii SN aktywność właściciela nieruchomości musi spowodować przerwanie biegu zasiedzenia służebności przesyłu.

Artykuł ukazał się również w Dzienniku Gazeta Prawna (16 sierpnia 2011)

Treści dostarcza: Kancelaria Prawna Gide Loyrette Nouel