Pionierskie inwestycje
kapitałowe pozbawione najczęściej były pierwiastka doradczego
w prowadzeniu interesu i ograniczone były do dostarczenia środków
finansowych. Nie miały one również charakteru zinstytucjonalizowanego.
Z biegiem rozwoju gospodarki wyodrębniło się jeszcze jedno
ogniwo pomiędzy kapitałodawcami a kapitałobiorcami. Stanowili
je doradcy, którzy w obliczu coraz bardziej rozwiniętego, a
co za tym idzie skomplikowanego rynku kapitałowego oraz rozbudowanych
procesów zarządzania firmą, stali się niezbędni. Dostarczali
oni usługi zarówno dawcom jak i biorcom kapitału. Dla pierwszych
dostarczali wiarygodne informacje o potencjalnych obiektach
inwestowania i dokonywali selekcji, dla drugich stanowili istotne
wsparcie merytoryczne w wielu kwestiach.
W latach 30-tych XX w. zarówno
w USA jaki i Wielkiej Brytanii, trwały dyskusje na temat braku
kapitału finansującego małą przedsiębiorczość. W raporcie Macmillana
(Wielka Brytania) z 1931 r. zidentyfikowano brak funduszy pochodzących
z sektora prywatnego jako główny problem. Raport przyczynił się
do równolegle prowadzonej debaty w USA o możliwościach dostarczenia
funduszy do small businessu szczególnie dotkniętego przez Wielka
Depresję. Niestety trudno było o porozumienie kto i w jaki sposób
powinien otrzymywać finansowanie.
Ale już w latach 30-tych kilka
osób prywatnych, a w szczególności John Hay Whitney (1904-1982)
oraz Laurence Rockefeller (1910-2004, wnuk J. Rockefellera), zaczęło
systematycznie inwestować w pionierskie przedsięwzięcia. Obok nich
znajdowali się również inwestorzy z rodzin Mellonsów i Phippsów.
W tym miejscu warto dodać, że termin Venture Capital został po
raz pierwszy użyty w przededniu wojny, w 1939 na konwencie Amerykańskiego
Stowarzyszenia Bankierów Inwestycyjnych przez jego prezydenta Jean
Wittera.
Krótko po II Wojnie Światowej,
w Nowym Jorku te właśnie rodziny zaczęły otwierać biura i zatrudniać
menadżerów którzy mieli odkrywać, wyceniać i inwestować w przedsięwzięcia
o ponadprzeciętnych perspektywach wzrostu. I chociaż te fundusze
zmieniały się, to fundusze Rockefellerów (Venrock Associates),
Whitneyów (J.H. Whitney) czy Phippsów (Bessemer Venture Partners)
są aktywne współcześnie. Sam Venrock w ciągu ostatnich 30 lat wsparł
250 przedsięwzięć, a wśród nich takie tuzy jak Intel, Doubleclick
i Apple Computer.
Inną inicjatywą sektora prywatnego
było założenie American Research and Developement (ARD) w Bostonie
w 1946 r. ARD był ważny nie tylko ze względu na firmy które założył,
ale także ze względu na założyciela, generała Georgesa Doriota
związanego z Harvard Business School (HBS). Doriot miał wielki
wpływ na studentów HBS, z których wielu zostało później "venture-kapitalistami".
Co ważne, Doriot poprzez swoje wystąpienia i artykuły określił "zwyczaje" inwestowania
poprzez VC. Najbardziej spektakularna inwestycja ARD w Digital
Equipment Corporation (1958) o początkowej wartości 70 tys. USD,
urosła do przedsięwzięcia wartego 350 mln USD w 1971 r., co było
wystarczającym dowodem na to, że ponadprzeciętny zwrot na inwestycji
jest możliwy.
Cały przemysł VC pozostałby
zapewne grą dla bogatych chłopców gdyby nie Lyndon Baines Johnson.
Szukając wsparcia małego biznesu dla swojego startu w wyborach
prezydenckich, Johnson przeforsował w amerykańskim senacie ustawę
o programie Small Business Investment Corporations (SBICs). Celem
było danie zachęt do inwestycji w małe przedsiębiorstwa. Chodziło
m.in. o:
- gwarancje kredytowe które umożliwiły inwestorom podwyższenie ich funduszy,
co czyniło tani kapitał dostępnym dla inwestorów, z których wielu wkrótce
opuściło program SBICs zakładając niezależne firmy venture capital;
- Ustawa o SBICs ograniczyła przepisy (pochodzące jeszcze z czasów Wielkiego
Kryzysu) zabraniające bankom posiadania więcej niż 5% udziałów w przedsiębiorstwie.
Działając w oparciu o program, banki mogły posiadać duże udziały w inwestycjach
typu venture. Stąd, zwłaszcza w latach 60-tych i 70-tych, banki były największymi
dawcami kapitału. Ten stan rzeczy zmienił się dopiero w latach 80-tych gdy
banki zostały wyparte przez firmy niezależne.
Mniej więcej w tym samym czasie, ośmiu naukowców - w tym Robert Noyce, Eugen
Kleiner i Gordon Moore - opuściło założone przez wynalazcę tranzystora Williama
Shockley'a Shockley Semiconductor Laboratory. Skontaktowali się z nowojorskim
bankierem Arturem Rockiem w celu zdobycia środków na badania nad półprzewodnikami.
Ostatecznie do projektu został pozyskany przemysłowiec i wynalazca Sherman
Fairchild. Tak powstał Fairchild Semiconductor w którym pracowali Noyce i
Moore do roku 1968 kiedy to założyli Intel Corporation. Ponownie zresztą
zostali wsparci przez Rocka, który od 1961 roku razem ze wspólnikiem Tommym
Davisem posiadał w San Francisco biuro pod szyldem Davies& Rock.
W latach 70-tych wiele firm
z San Francisco przeniosło się 30 mil na południe do Sand Hill
Road aby stać się geograficzną i finansową częścią Krzemowej Doliny.
Firma Kleiner Perkins Caufield & Byers, która pierwsza uczyniła
ruch w tamtym kierunku, stała się przykładem nowego stylu prowadzenia
inwestycji venture capital. Poprzez aktywne działanie, partnerzy
firmy osobiście działali jak przedsiębiorcy. Jeżeli nikt nie przynosił
im obiecujących projektów, oni sami tworzyli przedsięwzięcia takie
jak np. Tandem Computers, obecnie oddział firmy Compaq Computer.
Kolejny milowy krok postawiono
w latach 1977-82. W 1974 roku wprowadzono bardziej restrykcyjne
przepisy w ustawie The Employment Retirement Investment Security
Act, co niemal całkowicie odcięło fundusze emerytalne, a właściwie
ich pieniądze od rynku venture capital. Przepisy były stopniowo
liberalizowane od roku 1977 do 1982 i pieniądze funduszy emerytalnych
wpłynęły szerokim strumieniem do niezależnych firm. Fundusze emerytalne
mogły inwestować do 10% zarządzanych aktywów. Obniżono równocześnie
podatek od zysków kapitałowych.
W ciągu ostatnich 50 lat, niezliczona
ilość amerykańskich, szybko rozwijających się firm, przeważnie
związanych z nowoczesnymi technologiami, uzyskała finansowanie
poprzez venture capital. Wśród nich znalazły się: Amazon.com, America
Online, Amgen, Apple Computer, Cisco Systems, Compaq, DEC, Federal
Express, Heltheon, Silicon Graphics, Genentech, Intel, Lotus, Netscape,
Oracle, Seagate, Sun Microsystems, 3Com, Yahoo!. Te i wiele innych
firm wspartych przez venture capital przyczyniło się do powstania
całkowicie nowych branż przemysłu takich jak biotechnologie, półprzewodniki,
oprogramowanie baz danych, Internet, minikomputery, stacje robocze
oraz łączność cyfrowa. W ten sposób venture capital stał się ważną
częścią amerykańskiego narodowego systemu innowacji.
W Polsce wsparcie ze strony
VC uzyskały między innymi: Star Foods, Radio Zet, Nowakowski-Piekarnie,
Sfinks S.A., Agros Nova, Opoczno S.A., PolCard, Euronet, Qumak-Secom,
Aster City Cable, Muza S.A., Bankier.pl, Hoopla Sp. z o. o., Travelplanet.pl
Homo Oeconomicus
listopad 2006
www.homoeconomicus.pl
Nota prawna: Przed
użyciem strony "Fundusze Venture Capital" proszę nie
zapomnieć o zapoznaniu się z "Warunkami
korzystania z portalu".
